|
Antjie Krog
en Lieve Joris
"I speak, holding up your
heart..." Cosmopolitanism, Forgiveness and leaning towards Africa
Als titel van de 24e
Van der Leeuw-lezing koos Antjie Krog een zin uit een Afrikaans
volksverhaal over de dood van een jager, Death on the hunting ground.
Dat verhaal is voor haar het begin van een zoektocht naar de manier
waarop in Afrika wordt omgegaan met schuld en vergeving.
Die reis brengt haar eerst bij
Hannah Arendt, de grote filosofe, in wier werk zij een westerse ethiek
herkent, sterk gericht op hoe het individuele geweten werkt.
Moreel handelen ontstaat door het gesprek met het Zelf. Een mens kan
goed of kwaad doen, maar niet van zichzelf weglopen. Een mens kan in
harmonie met zichzelf leven of “veroordeeld zijn tot samenleven met een
misdadiger in ondraaglijke intimiteit”.
Net als Hannah Arendt wijst Krog
erop dat de nadruk op het persoonlijke zieleheil in het christendom ten
koste is gegaan van de zorg voor de wereld. Als Afrikaanse heeft zij
grote moeite met de centrale plaats van het individu in het westerse
denken over goed en kwaad. Krog zet er de Afrikaanse manier van denken
tegenover. Ook daar gaat het om dialoog, maar niet met het Zelf, maar
met anderen, met de mensen rondom, met de gemeenschap.
De manier waarop die Afrikaanse
manier van denken in de praktijk werkt, laat Krog zien aan de hand van
een hartverscheurende confrontatie, waarvan ze getuige was tijdens haar
journalistieke werk voor de Waarheids- en Verzoeningscommissie van
bisschop Desmond Tutu. Een , maar in de
gevolgen ervan. culturen goed en kwaad niet zozeer gedefinieerd worden
in termen van de aard van de moeder schenkt vergiffenis aan de
moordenaar van haar zoon, vanuit de gedachte dat zowel dader als
gemeenschap daarmee hun menselijkheid herwinnen. Een ander voorbeeld is
de grootmoedige manier waarop Nelson Mandela na zijn vrijlating omging
met zijn voormalige cipiers en machthebbers.
Antjie Krog fungeert zelf als
reisleider, maar laat zich vergezellen door een luggage guy – en
dat is niemand minder dan Tom Lanoye. Hij zal tijdens de lezing een
aantal intermezzo’s voor zijn rekening nemen, op speciale momenten. Krog
besluit haar intellectuele zoektocht met een hartstochtelijk pleidooi
voor gastvrijheid en kosmopolitisme, gebaseerd op Afrikaanse ethiek:
leaning towards Africa.
De lezing van Lieve Joris kent
al net zo’n persoonlijke invalshoek. Joris gaat terug naar het moment
waarop zij voor het eerst België’s oud-kolonie Congo bezocht,
een-en-twintig jaar geleden. Zij vertelt over de complexe verhouding die
zij sindsdien met het land ontwikkelde. De oorlog die tien jaar geleden
begon, is nog steeds niet uitgewoed. Vanuit dit geschonden hart van
Afrika kijkt Joris naar Zuid-Afrika. Zij probeert te verklaren waarom
het voor de leiders van het rijke wingebied Congo zo moeilijk is om in
Mandela’s voetsporen te treden.
Naar boven |
