2015   2014   2013   2012   2011   2010   2009   2008   2007   2006   2005   2004   2003   2002   eerdere jaren

LEZING 2006

24e Van der Leeuw-lezing

Antjie KrogLieve Joris

“I speak, holding up your heart...” Cosmopolitanism, Forgiveness and leaning towards Africa

Als titel van de 24e Van der Leeuw-lezing koos Antjie Krog een zin uit een Afrikaans volksverhaal over de dood van een jager, Death on the hunting ground. Dat verhaal is voor haar het begin van een zoektocht naar de manier waarop in Afrika wordt omgegaan met schuld en vergeving. Die reis brengt haar eerst bij Hannah Arendt, de grote filosofe, in wier werk zij een westerse ethiek herkent, sterk gericht op hoe het individuele geweten werkt. Moreel handelen ontstaat door het gesprek met het Zelf. Een mens kan goed of kwaad doen, maar niet van zichzelf weglopen. Een mens kan in harmonie met zichzelf leven of “veroordeeld zijn tot samenleven met een misdadiger in ondraaglijke intimiteit”. Net als Hannah Arendt wijst Krog erop dat de nadruk op het persoonlijke zieleheil in het christendom ten koste is gegaan van de zorg voor de wereld. Als Afrikaanse heeft zij grote moeite met de centrale plaats van het individu in het westerse denken over goed en kwaad. Krog zet er de Afrikaanse manier van denken tegenover. Ook daar gaat het om dialoog, maar niet met het Zelf, maar met anderen, met de mensen rondom, met de gemeenschap. De manier waarop die Afrikaanse manier van denken in de praktijk werkt, laat Krog zien aan de hand van een hartverscheurende confrontatie, waarvan ze getuige was tijdens haar journalistieke werk voor de Waarheids- en Verzoeningscommissie van bisschop Desmond Tutu. Een , maar in de gevolgen ervan. culturen goed en kwaad niet zozeer gedefinieerd worden in termen van de aard van de moeder schenkt vergiffenis aan de moordenaar van haar zoon, vanuit de gedachte dat zowel dader als gemeenschap daarmee hun menselijkheid herwinnen. Een ander voorbeeld is de grootmoedige manier waarop Nelson Mandela na zijn vrijlating omging met zijn voormalige cipiers en machthebbers. Antjie Krog fungeert zelf als reisleider, maar laat zich vergezellen door een luggage guy – en dat is niemand minder dan Tom Lanoye. Hij zal tijdens de lezing een aantal intermezzo’s voor zijn rekening nemen, op speciale momenten. Krog besluit haar intellectuele zoektocht met een hartstochtelijk pleidooi voor gastvrijheid en kosmopolitisme, gebaseerd op Afrikaanse ethiek: leaning towards Africa. De lezing van Lieve Joris kent al net zo’n persoonlijke invalshoek. Joris gaat terug naar het moment waarop zij voor het eerst België’s oud-kolonie Congo bezocht, een-en-twintig jaar geleden. Zij vertelt over de complexe verhouding die zij sindsdien met het land ontwikkelde. De oorlog die tien jaar geleden begon, is nog steeds niet uitgewoed. Vanuit dit geschonden hart van Afrika kijkt Joris naar Zuid-Afrika. Zij probeert te verklaren waarom het voor de leiders van het rijke wingebied Congo zo moeilijk is om in Mandela’s voetsporen te treden.